تیلاپیا تهدید جدی برای زیست بوم آبی کشور است

به گزارش باغ من به نقل از سازمان حفاظت محیط زیست، حمید ظهرابی، با تکیه بر محدود بودن تکثیر و پرورش این گونه به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان و ضرورت رعایت الزامات قانونی، اضافه کرد: نگرانی اصلی سازمان عدم توانایی تولید کنندگان و سازمان شیلات کشور در تولید ژنتیکی تک جنس نر و احتمال خروج این گونه از محیط های کنترل شده و ورود آن به رودخانه ها، تالاب ها و مخازن سدها است.
وی اظهار داشت: تیلاپیا گونه ای غیربومی با قدرت سازگاری، تولیدمثل و رقابت بالا است و در صورت استقرار در محیط های طبیعی، ساختار جوامع آبزی، تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک را دگرگون می کند. همین طور در مطالعه ارزیابی ریسک تیلاپیا در مدل AS-ISK، که توسط دانشگاه شهید بهشتی انجام شده ریسک استقرار و گسترش این گونه خیلی زیاد ارزیابی شده است.
وی تاکید کرد: موضع سازمان، مخالفت با این گونه فعالیتهای اقتصادی نیست؛ بلکه باور داریم تصمیم گیری درباره ی گونه های غیربومی باید بر اساس ارزیابی ریسک و با لحاظ نتایج احتمالی آن بر تنوع زیستی و منابع آبی کشور صورت گیرد. ورود یک گونه مهاجم به محیط طبیعی، به آسانی قابل کنترل و حذف نیست و می تواند هزینه های غیرقابل جبرانی را به کشور تحمیل کند.
ظهرابی درباب طرح موضوع پرورش ماهی تیلاپیا در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و اخبار منتشره بر اساس موافقت این کمیسیون با پرورش تیلاپیا، اظهار داشت: اولا در جلسه اخیر کمیسیون اصل نود موضوع با حضور طرفین بررسی گردید اما به توجه به مخالفت اینجانب به نمایندگی از سازمان حفاظت محیط زیست با هرگونه ایجاد و توسعه پرورش این گونه مهاجم در سایر استان ها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد و قرار شد سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات به اتفاق و با هماهنگی ضوابطی برای پرورش تیلاپیا در چهار استان دارای مجوز تهیه کنند. بطور کلی سازمان حفاظت محیط زیست از لحاظ قانونی موظف به همکاری و پاسخگویی به این کمیسیون است، اما باید میان جایگاه نظارتی کمیسیون و تکالیف قانونی دستگاه اجرائی تفکیک قائل شد. روشن است که تصمیمات در این گونه جلسات نمی تواند با نادیده گرفتن قوانین لازم الاجرا یا سلب مسئولیت قانونی سازمان در قبال محافظت از تنوع زیستی و محیط زیست همراه شود.
وی اضافه کرد: یکی از مهم ترین نگرانی ها، احتمال ورود تیلاپیا به منابع آب آشامیدنی است. اگر این گونه از مراکز پرورش وارد رودخانه یا مخزن سد شود، کنترل آن خیلی دشوار خواهد بود. همین طور کاهش دمای آب، که یکی از عوامل محدودکننده بقای تیلاپیا است، می تواند در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه موجب مرگ و میر گسترده این گونه در مخازن سدها و آلودگی منابع آب آشامیدنی شود و نمونه هایی از این واقعه هم در جهان مشاهده وثبت شده است. بنابر این رویکرد سازمان در این حوزه، پیشگیری و مدیریت ریسک است. قبل از معرفی و پرورش هر گونه ی غیربومی، باید سناریوهای احتمالی همچون فرار از مزارع، ورود به شبکه رودخانه ای، استقرار در تالاب ها و مخازن سدها و نتایج احتمالی آن بصورت علمی ارزیابی شود.
ظهرابی تاکید کرد: سازمان حفاظت محیط زیست با اتکا به قوانین، مطالعات علمی و نتایج ارزیابی های ریسک، بر موضع خود بر اساس پیشگیری از توسعه پرورش گونه غیربومی و شدیدا مهاجم تیلاپیا در کشور تاکید دارد و با عنایت به ضرورت محافظت از تنوع زیستی آبزیان و صیانت از کیفیت منابع آب، خصوصاً منابع آب آشامیدنی، با توسعه این صنعت به دیگر استانهای کشور مخالف است. او گفت متاسفانه تعدادی از متولیان امر با ترویج اطلاعات ناصحیح و گمراه کننده به دنبال توجیه پرورش این گونه مهاجم هستند بعنوان مثال با تأکید بر میزان تولید تیلاپیا در کشوری نظیر مصر که تیلاپیا گونه بومی آنها است از کم ضرر بودن این گونه سخن می گویند در حالیکه وقتی تیلاپیای نیل بومی کشور مصر است دیگر پرورش آن در این کشور مشکلی جدی ایجاد نمی کند اما در کشوری مانند ایران که حدود ۳۰۰ گونه ماهی آبهای داخلی دارد میلیونها ژن با ارزش که هر کدام ثروتی غیرقابل جایگزین هستند در معرض تهدید قرار می گیرد. ظهرابی گفت متخصصان تنوع زیستی اجازه نخواهند داد با تخریب تنوع زیستی و تهدید ذخایر ژنتیکی کشور عده ای معدود منتفع شوند.
وی اظهار داشت: وقتی ۱۵۰ استاد دانشگاه از پرورش این گونه و راه یافتن آن به اکوسیستم های آبی کشور ابراز نگرانی می کنند و انجمن علمی ماهی شناسی کشور در این خصوص خطاب به رئیس جمهور هشدار می کند ما متولیان امر و نهادهای اجرایی باید حتماً با احتیاط عمل نماییم و از تصمیم گیری در وضعیت عدم قطعیت اجتناب نماییم. سازمان حفاظت محیط زیست از پرورش گونه های بومی و غیر بومی و غیر مهاجم برای تولید و اشتغال استقبال می کند اما با پرورش گونه ای پر ریسک برای تنوع زیستی و بقای گونه های بومی کشور موافقت ندارد.
وی اضافه کرد: بتازگی سازمان شیلات کشور در اقدامی مثبت و موثر از پرورش آزاد ماهی دریای خزر بعنوان گونه پرورشی رونمایی نمود که نسبت به گونه های غیر بومی تولید بهتر و باکیفیت تری هم دارد بنابر این سازمان حفاظت محیط زیست از این اتفاق خوشایند استقبال کرد و حتی صندوق ملی محیط زیست موظف به پرداخت وام و دفاع از رونق این فعالیت شد.
بطور خلاصه ورود یک گونه مهاجم به محیط طبیعی، به سادگی قابل کنترل و حذف نیست و می تواند هزینه های غیرقابل جبرانی را به کشور تحمیل کند. ظهرابی درخصوص طرح موضوع پرورش ماهی تیلاپیا در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و اخبار منتشره برمبنای موافقت این کمیسیون با پرورش تیلاپیا، گفت: اولا در جلسه اخیر کمیسیون اصل نود موضوع با حضور طرفین بررسی گردید اما به توجه به مخالفت اینجانب به نمایندگی از سازمان حفاظت محیط زیست با هرگونه ایجاد و توسعه پرورش اینگونه مهاجم در سایر استانها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد و قرار شد سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات به اتفاق و با هماهنگی ضوابطی برای پرورش تیلاپیا در چهار استان دارای مجوز تهیه کنند. به طور کلی سازمان حفاظت محیط زیست قانونا موظف به همکاری و پاسخگویی به این کمیسیون است، اما باید میان جایگاه نظارتی کمیسیون و تکالیف قانونی دستگاه اجرائی تفکیک قائل شد. وی گفت متاسفانه بعضی از متولیان امر با ترویج اطلاعات ناصحیح و گمراه کننده بدنبال توجیه پرورش اینگونه مهاجم هستند به عنوان مثال با تکیه بر میزان تولید تیلاپیا در کشوری نظیر مصر که تیلاپیا گونه بومی آنها است از کم ضرر بودن اینگونه سخن می گویند در حالی که وقتی تیلاپیای نیل بومی کشور مصر است دیگر پرورش آن در این کشور مشکلی جدی ایجاد نمی کند اما در کشوری مانند ایران که حدود ۳۰۰ گونه ماهی آبهای داخلی دارد میلیون ها ژن با ارزش که هر کدام ثروتی غیرقابل جایگزین هستند در معرض تهدید قرار می گیرد.

منبع: باغ من